Volledig artikel
Een normale 230V-koelkast in een caravan? Wat op het eerste gezicht als een ongebruikelijke oplossing lijkt, werkt bij mij al ruim twee jaar probleemloos. Mijn koelkast werkt op 230 volt, heeft een capaciteit van ongeveer 90 liter en verbruikt tijdens het compressorbetrieb ongeveer 42 watt.
Er is niets inherent verboden aan het gebruik van een huishoudelijke koelkast in een caravan. Wel gelden er specifieke eisen voor de elektrische installatie van een caravan. De DIN VDE 0100-721 behandelt uitdrukkelijk elektrische installaties in caravans en motorcaravans. Voor 12-volt-gelijkstroominstallaties in caravans geldt bovendien de DIN EN 1648-1. Beide normen worden momenteel als actueel beschouwd door DIN Media.
De belangrijkste vraag is niet of de koelkast een ‘Camping’-label heeft, maar of de installatie en stroomvoorziening geschikt zijn voor de caravan en de gebruikte apparaten.
Waarom ik een normale 230V-koelkast heb geïnstalleerd
Ik wilde zoveel mogelijk koelruimte. Daarom koos ik voor een 90-liter huishoudelijke koelkast zonder vriesvak.
Het ontbreken van een vriesvak biedt veel meer ruimte voor voedsel. De temperatuur wordt standaard ingesteld via de ingebouwde regelaar van de koelkast. Er zijn geen wijzigingen of omleidingen aan het thermostaat aangebracht.
Daarnaast zit er een digitaal thermometer in de koelkast. Dit heeft zich als nuttig blijkt, omdat het bij mijn apparaat soms zo koud wordt achter de achterste koelplaat dat voedsel daar zelfs licht bevriest.
Tijdens het draaien van de compressor verbruikt mijn koelkast ongeveer 42 watt. Bij het starten van de compressor kan er kortstondig veel meer vermogen nodig zijn. Daarom moet een omvormer niet alleen gebaseerd zijn op het normale continu verbruik van de koelkast.
Twee jaar rijden zonder problemen
Een huishoudelijke koelkast is niet speciaal ontworpen voor gebruik in een bewegende caravan. Precies daarom was het voor mij interessant om te zien hoe het omgaat met de trillingen tijdens het rijden.
Na ongeveer twee jaar gebruik kan ik zeggen dat het bij mij tot nu toe probleemloos functioneert.
Dit is echter mijn persoonlijke ervaring en geen algemene uitspraak dat elk huishoudelijk apparaat geschikt is voor elke caravan.
De koelkast moet tijdens het rijden veilig bevestigd zijn. Ook de deur moet betrouwbaar beveiligd zijn.
Eveneens belangrijk is de warmteafvoer. Bij mijn model wordt warmte via de zijwanden afgegeven, waardoor er voldoende lucht tussen moet blijven. Andere koelkasten hebben een condensator of koelribben aan de achterkant. In elk geval moeten de installatieinstructies van de fabrikant gevolgd worden.
De koelkast werkt ook zonder landstroom
Het interessante deel van mijn installatie begint achter de stopcontacten.
Als hoofdopslag dient een LiFePO₄-batterij met een capaciteit van ongeveer een kilowattuur. Veel verbruikers in de caravan, vooral de verlichting, blijven rechtstreeks op 12 volt.
Voor 230V-toestellen zorgt een zuivere sinusomvormer voor de stroomvoorziening.
Hierdoor kan de koelkast ook op campings zonder landstroom blijven draaien.
Drie zonnepanelen leveren samen 300 wattpiek
Op het dak van mijn caravan liggen drie flexibele zonnepanelen met elk 100 watt. Hiermee is een totaal van 300 wattpiek geïnstalleerd.
De panelen liggen plat op het dak. In mijn installatie heb ik tot nu toe maximaal ongeveer 170 watt zonne-energie waargenomen. Dit is geen gegarandeerde algemene waarde. De zonneopbrengst hangt onder andere af van de stand van de zon, temperatuur, schaduw, oriëntatie en de gebruikte panelen.
Het opladen gebeurt via een Victron SmartSolar MPPT 100/15.
Victron noemt voor deze regelaar bij een 12-volt systeem een maximale laadstroom van 15 ampère en een nominale zonne-energie van 220 watt. Daarnaast noemt de fabrikant maximaal 100 volt zonne-energie leegstandspanning en 15 ampère maximale zonne-energie kortsluitstroom.
De 300 wattpiek op mijn dak betekent niet dat 300 watt in de batterij worden opgeladen. Bij mij ligt de werkelijk waargenomen piekprestatie al veel lager. Als er meer vermogen beschikbaar is aan de zijkant van de panelen, beperkt de regelaar zijn uitgang overeenkomstig zijn technische grenzen.
De concrete combinatie beschrijft mijn bestaande installatie. Dit is geen algemene aanbeveling om 300 wattpiek zonnepanelen standaard op te bouwen met een MPPT 100/15.
Waarom ik nu een 1500-watt-omvormer zou gebruiken
Voor de koelkast alleen zou een enorme omvormer overbodig zijn. In mijn caravan zijn er echter ook verbruikers die kortstondig veel meer vermogen nodig hebben.
Een goed voorbeeld is mijn De’Longhi Nespresso Lattissima+. Tijdens het opwarmen ligt de vermogensopname in een geheel andere orde van grootte dan bij de koelkast.
Dit toont een belangrijke verschil:
De koelkast heeft relatief weinig vermogen nodig over een langere periode. Een koffiezetapparaat heeft daarentegen voor korte tijd veel vermogen nodig.
Bij een nieuw opzet zou ik daarom vandaag een zuivere sinusomvormer met ongeveer 1500 watt continu vermogen en overeenkomstige piekvermogen kiezen.
Op de 12-voltzijde ontstaan echter aanzienlijke stromen. Rekenkundig corresponderen 1500 watt bij 12 volt al met 125 ampère. Door de verliezen van de omvormer kan de werkelijke batterijstroom nog hoger zijn.
Precies daarom moeten omvormers zo dicht mogelijk bij de batterij geplaatst worden. Kabels, aansluitingen, zekeringen en andere beschermingsmaatregelen moeten passen bij de concrete installatie.
Dit artikel noemt bewust geen kabeldoorsneden of zekergroottes, omdat deze niet algemene toepassing vinden op een andere caravan.
Landstroom en omvormer schakelen automatisch om
Mijn installatie omvat ook een automatische netvoorrangschakelaar.
Als landstroom beschikbaar is, wordt de daarvoor bestemde 230V-voorziening hierdoor bediend. Zonder landstroom kunnen de voorziene verbruikers via de batterij en omvormer worden gevoed.
Parallel kan een apart 230V-ladeapparaat bij aanwezig landstroom de LiFePO₄-batterij weer opladen.
Mijn huidige schakelmodule is aangegeven met maximaal 10 ampère. Bij 230 volt corresponderen 10 ampère rekenkundig ongeveer 2300 watt.
Dit betekent niet dat deze waarde als doel dient voor een continu gebruik van meerdere sterke verbruikers.
Grote verbruikers zoals een elektrisch grill, warmluchtverwarmer of airconditioning trekken veel stroom. Als er meerdere tegelijkertijd werken, kan de beschikbare stroomkring snel overbelast raken. Daarom moeten dergelijke apparaten niet gewoon via de kleine netvoorrangschakelaar of de omvormer worden aangesloten. Een zinvolle oplossing kan zijn om hiervoor een aparte 230V-stopcontact voor te zien, die bij aanwezig landstroom rechtstreeks via de campingsaansluiting wordt gevoed. Ook hierbij moeten de toegestane bescherming van de camping en de elektrische installatie in de caravan in acht genomen worden.
12 volt blijft voor veel verbruikers de betere oplossing
Dat er een omvormer aanwezig is, betekent niet dat de gehele caravan onnodig op 230 volt moet worden bediend.
Verlichting en andere geschikte apparaten blijven rechtstreeks op de 12-voltinstallatie werken. Hiervoor is er een eigen, afgesloten verdeling.
De omvormer kan hierdoor uitgeschakeld blijven als er geen 230V-verbruikers nodig zijn. Dit voorkomt onnodig eigenverbruik.
Voor de 12-volt-gelijkstroominstallatie in de woonruimte van caravans bevat de DIN EN 1648-1 specifieke veiligheidstechnische en functionele eisen.
Een Powerstation dient als extra reserve
Naast de vaste ingebouwde batterij heb ik nog een Powerstation met een capaciteit van 1024 wattuur.
Het is niet mijn normale stroomvoorziening, maar een extra energiereserve.
Hierdoor staan er nominaler ongeveer twee kilowattuur opslagcapaciteit beschikbaar uit de vaste batterij en de mobiele Powerstation. De werkelijk bruikbare hoeveelheid energie op de 230V-zijde is lager door omvormingsverliezen en reserves.
Een groot voordeel van de Powerstation is de mobiliteit. Als er slechts weinig zonne-energie beschikbaar is, kan ik deze meenemen, snel opladen aan een beschikbare 230V-stopcontact en vervolgens weer terugbrengen naar de caravan.
Hierdoor kan energie praktisch naar de camping worden getransporteerd.
Bij mijn concept kan de Powerstation bij behoefte ook de stroomvoorziening van de caravan overnemen via de voorziene externe 230V-aansluiting.
Hierbij is echter speciale voorzichtigheid vereist: een Powerstation is elektrisch niet automatisch identiek aan een normale campingsaansluiting. Uitgangsschakeling, aardingsdraad, foutstroombeveiliging en de fabrikantsspecificaties van de betrokken apparaten moeten passen bij het aansluitconcept.
Dit is uitdrukkelijk geen gebied voor improvisatie of zelfgebouwde aansluitingen.
Powerstation in plaats van een volledige elektrische installatie?
Wie helemaal geen ingewikkelde vaste installatie met grote batterij, omvormer en laadelektronica wil opbouwen, heeft vandaag nog een andere mogelijkheid.
Een voldoende gedimensioneerde Powerstation combineert batterij, omvormer, laadapparaat, elektronica en verschillende beschermingsfuncties al in één apparaat.
Voor een kleine 230V-koelkast kan dit een veel eenvoudigere oplossing zijn. Vooral apparaten met LiFePO₄-batterij, ongeveer een kilowattuur opslag, voldoende sterke 230V-uitgangsvermogen en zonne-aansluiting zijn hiervoor geschikt.
De vereiste vermogen hangt af van de daadwerkelijk aangesloten verbruikers.
Mijn 230V-koelkast blijft erin
Na ongeveer twee jaar zie ik geen reden om de normale huishoudelijke koelkast weer uit te bouwen.
Hij biedt veel koelruimte, verbruikt tijdens het compressorbetrieb ongeveer 42 watt en functioneert tot nu toe ook probleemloos met de beweging van de caravan.
De beslissende factor is echter het systeem erachter.
Een 230V-koelkast alleen maakt een caravan niet autonoom. Bij mij werkt het samenwerkingsverband van LiFePO₄-batterij, drie 100-watt zonnepanelen, MPPT-laderegelaar, omvormer, landstroomvoorziening, 12V-verdeling en extra Powerstation.
Wie een vergelijkbare oplossing plant, moet daarom niet gewoon individuele componenten kopiëren, maar de gehele elektrische installatie overwegen.
Veiligheidswaarschuwing
Dit artikel is een persoonlijke praktijk- en ervaringsverslag. Het is geen bouw-, verdrahtings-, installatie- of dimensioneringshandleiding en vervangt geen elektrische planning of keuring.
Voor elektrische installaties in caravans en motorcaravans gelden specifieke technische eisen. De DIN VDE 0100-721 omvat de elektrische installatie van caravans en motorcaravans evenals hun aansluitingsleidingen naar de campingsstroomvoorziening.
Arbeid aan 230V-installaties kan levensgevaarlijk zijn. Ook bij 12V-systemen kunnen krachtige batterijen en omvormers stromen van meer dan 100 ampère veroorzaken. Foutieve kabels, aansluitingen, zekeringen of beschermingsmaatregelen kunnen leiden tot oververhitting en brand.
De genoemde vermogenswaarden en componenten beschrijven mijn concrete installatie. Ze mogen niet ongecontroleerd op een ander voertuig worden overgenomen.
Arbeid en wijzigingen aan de elektrische installatie moeten overeenkomstig de geldende technische regels worden uitgevoerd en vooral in het 230V-gebied door een gekwalificeerde elektrotechnisch geschoolde professional worden uitgevoerd of gecontroleerd.